Wprowadzenie

System Linux oferuje precyzyjny mechanizm zarządzania dostępem do plików i katalogów. Polecenie chmod pozwala zmieniać uprawnienia dostępu, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa i funkcjonalności systemu. W tej lekcji poznasz zasady działania polecenia chmod, dowiesz się, jak interpretować uprawnienia, oraz nauczysz się nadawać i modyfikować prawa dostępu.

Część teoretyczna

1. Uprawnienia w systemie Linux

Każdy plik i katalog w systemie Linux ma przypisane uprawnienia dla trzech grup użytkowników:

• u (user) – właściciel pliku/katalogu,
• g (group) – grupa, do której należy właściciel,
• o (others) – pozostali użytkownicy.

Uprawnienia dzielą się na:

• r (read) – prawo odczytu,
• w (write) – prawo zapisu,
• x (execute) – prawo wykonania.

2. Reprezentacja uprawnień

Uprawnienia są przedstawiane w formacie:

-rwxr--r--

• Pierwszy znak określa typ pliku (- dla pliku, d dla katalogu),
• Kolejne trzy grupy oznaczają prawa dostępu właściciela, grupy i innych użytkowników.

3. Polecenie chmod

Składnia:

chmod [opcje] [ugoa] [+-=] [rwx] plik_lub_katalog

Najczęściej używane opcje:

• -R – zmiana uprawnień w sposób rekursywny dla katalogów i ich zawartości,
• -v – wyświetlanie informacji o zmianach,
• --help – wyświetlanie pomocy.

Sposoby zmiany uprawnień:

1. Symboliczny:

• Dodanie uprawnień:

chmod u+x plik.txt

• Odebranie uprawnień:

chmod g-w plik.txt

• Ustawienie uprawnień:

chmod o=r plik.txt

2. Numeryczny:

• Każde uprawnienie ma przypisaną wartość:
• r = 4, w = 2, x = 1.
• Przykład:

chmod 755 plik.txt

Tłumaczenie:

• Właściciel: odczyt, zapis, wykonanie (7 = 4+2+1),
• Grupa: odczyt, wykonanie (5 = 4+1),
• Inni: odczyt, wykonanie (5 = 4+1).

Przykłady:

1. Ustawienie pełnych praw dla właściciela i tylko odczytu dla grupy i innych:

chmod 744 dokument.txt

2. Nadanie wszystkim użytkownikom prawa zapisu do pliku:

chmod a+w dokument.txt

3. Rekurencyjne nadanie praw do katalogu i jego zawartości:

chmod -R 755 katalog/

Tworzenie plików, katalogów i nawigacja

Polecenia używane w ćwiczeniach:

• Tworzenie pliku:

touch plik.txt

• Tworzenie katalogu:

mkdir katalog

• Przechodzenie między katalogami:

cd katalog

• Wyświetlenie zawartości katalogu z uprawnieniami:

ls -l

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1: Tworzenie plików i zmiana uprawnień

1. Utwórz katalog cwiczenia i przejdź do niego:

2. Utwórz plik test.txt:

3. Nadaj plikowi test.txt pełne prawa dla właściciela i tylko prawo odczytu dla grupy oraz innych:

4. Wyświetl uprawnienia pliku:

Ćwiczenie 2: Rekurencyjna zmiana uprawnień

1. W katalogu cwiczenia utwórz podkatalog dokumenty:

2. W katalogu dokumenty utwórz pliki plik1.txt i plik2.txt:

3. Rekurencyjnie nadaj pełne prawa właścicielowi oraz prawo odczytu i wykonania dla grupy i innych:

4. Sprawdź uprawnienia plików w katalogu dokumenty:

Ćwiczenie 3: Odebranie uprawnień

1. Utwórz plik tajny.txt:

2. Nadaj plikowi pełne prawa dla wszystkich:

3. Odejmij prawo zapisu dla grupy i innych użytkowników:

4. Sprawdź aktualne uprawnienia:

Ćwiczenie 4: Korzystanie z aliasów i symboliczną zmianą praw

1. Utwórz plik skrypt.sh i nadaj mu prawo wykonania dla właściciela:

2. Odbierz wszystkim użytkownikom prawo odczytu:

3. Dodaj prawo zapisu tylko dla właściciela:

4. Sprawdź efekty:

Podsumowanie

Polecenie chmod jest podstawowym narzędziem do zarządzania uprawnieniami w systemie Linux. Umożliwia ono precyzyjne kontrolowanie dostępu do plików i katalogów, co ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa systemu. Regularna praktyka z tym poleceniem pozwala na lepsze zrozumienie zasad funkcjonowania systemu plików w Linux.