Wstęp

System operacyjny Linux udostępnia użytkownikowi wiele narzędzi do monitorowania działania systemu oraz zarządzania procesami. W tej lekcji omówimy cztery kluczowe polecenia:

• ps – wyświetlanie informacji o procesach,
• kill – kończenie (zabijanie) procesów,
• uname – pobieranie informacji o systemie,
• du – sprawdzanie rozmiaru plików i katalogów.

Cele lekcji

Po zakończeniu tej lekcji będziesz umiał/a:

✅ Wyświetlać listę uruchomionych procesów i interpretować ich status (ps).
✅ Zakończyć dowolny proces (kill).
✅ Sprawdzać podstawowe informacje o systemie (uname).
✅ Analizować zajętość miejsca przez pliki i katalogi (du).
✅ Wykorzystywać poznane komendy w praktyce poprzez ćwiczenia.

1. Monitorowanie procesów – ps

Polecenie ps służy do wyświetlania listy procesów działających w systemie. Możemy dzięki niemu sprawdzić, jakie programy są uruchomione i jaki mają status.

Najważniejsze opcje:

• ps -A – wyświetla wszystkie procesy w systemie,
• ps -u <użytkownik> – pokazuje procesy uruchomione przez danego użytkownika,
• ps -aux – szczegółowa lista procesów z informacjami o CPU i pamięci,
• ps --forest – pokazuje hierarchię procesów w postaci drzewa.

Przykład:
Aby zobaczyć wszystkie uruchomione procesy w systemie:

ps -A

2. Kończenie procesów – kill

Polecenie kill pozwala zakończyć proces działający w systemie. Wymaga podania numeru PID procesu, który można uzyskać za pomocą ps.

Najważniejsze opcje:

• kill <PID> – grzeczne zamknięcie procesu,
• kill -9 <PID> – wymuszone zakończenie procesu,
• kill -l – lista dostępnych sygnałów zakończenia procesu.

Przykład:
Zabicie procesu o PID 1234:

kill 1234

3. Informacje o systemie – uname

Polecenie uname pozwala sprawdzić informacje o systemie operacyjnym, np. jego nazwę, wersję jądra czy architekturę procesora.

Najważniejsze opcje:

• uname -a – pełne informacje o systemie,
• uname -r – numer wersji jądra,
• uname -m – architektura procesora.

Przykład:
Sprawdzenie wersji jądra systemu:

uname -r

4. Analiza zajętości miejsca – du

Polecenie du (disk usage) pozwala sprawdzić, ile miejsca na dysku zajmują pliki i katalogi.

Najważniejsze opcje:

• du -h – wyświetlanie wyników w MB, GB,
• du -s – podsumowanie rozmiaru katalogu,
• du --max-depth=1 – rozmiar katalogów tylko do określonego poziomu.

Przykład:
Sprawdzenie rozmiaru katalogu /home:

du -sh /home

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1: Monitorowanie procesów (ps)

1. Uruchom w tle kilka procesów np. top, nano, cat /dev/zero > /dev/null &.
2. Wyświetl listę wszystkich procesów działających w systemie.
3. Znajdź proces uruchomiony przez bieżącego użytkownika.
4. Pokaż procesy w postaci drzewa.

Ćwiczenie 2: Kończenie procesów (kill)

1. Uruchom w tle dowolny proces np. nano.
2. Sprawdź jego PID.
3. Spróbuj zamknąć go za pomocą kill.
4. Jeśli nie zakończył się poprawnie, użyj kill -9.

Ćwiczenie 3: Sprawdzanie informacji o systemie (uname)

1. Sprawdź nazwę systemu.
2. Wyświetl pełne informacje o systemie.
3. Znajdź wersję jądra i architekturę procesora.

Ćwiczenie 4: Sprawdzanie zajętości miejsca (du)

1. Sprawdź rozmiar katalogu /home.
2. Znajdź największe katalogi w /var/log.
3. Oblicz sumaryczny rozmiar katalogu /etc.

Ćwiczenie 5: Zadanie łączone

1. Uruchom w tle kilka procesów np. top, nano, sleep 1000 &.
2. Sprawdź ich PID i zamknij je.
3. Sprawdź rozmiar katalogu /home.
4. Sprawdź wersję jądra systemu.

Podsumowanie

Dzięki tej lekcji nauczyłeś/aś się zarządzać procesami (ps, kill), sprawdzać informacje o systemie (uname) oraz analizować zajętość miejsca na dysku (du). Polecenia te są niezbędne w administracji systemami Linux.